replika saat ve varlık bilgileri93 bugün en güzel bilgileri yazan replika saat diyorki Yine de pek çok zorluk ortada duruyor. Özellikle de, başkasına lığıyla olumsuzlanmaz bir mevcudiyet kazandırıyomz. Oysabaşbs bakmasının yalnızca muhtemel olduğunu görmüştük. Tepenin ûsıtr.is lik. milislere bakar gibidir, düşman tarafından işgal edilmiş olduğasei düşman askerlerinin şu anda çiftlik evinin pencerelerinden dışanrt-ri kesin değildir. Arkamda, ayak seslerini duyduğum o adamınbra-sm değildir, yüzü belki de başka tarafa dönüktür, bakışı yere yada-ncimiştir; ve nihayet, genel bir şekilde, benim üzerime çevrilmiş;/-' dukları da kesin değildir, bunlar sadece gerçek gözlere benıeıuf Ve başkasının s.noluşuıu ilişkin kesin kanaatimiz bu yüzden düpedüz varsayımsal bir nitelik kiizanmıyor mit?
Güçlük şu terimlerle dile getinlehıhr: dünya iğinde bana bir bakışı ortaya koyar gibi görünen bazı görünmeler vesilesiyle, beni başkasının gerçek varoluşuna gönderen kendine özgıi yapılarıyla birlikte belli bir “bakılmış-varlıgı” bizzat kendimde kavrarım. Ama yanılınış olmam mümkündür: belki de benim göz sandığım dünya nesneleri göz değildiler, belki de arkamdaki fundalığı kımıldatan yalnızca rüzgardı, kısacası belki de bu somut nesneler gerçekren bir bakışı göstermiyorlardı. Bakılmış okluğum konusundaki kesin kanaatim bu durumda ne lıale gelir? Utancım gerçekten de birisinin karşısındaki utançtı: ama orada hiç kim.se yok. Bundan ölürü, utancım da hiç kimse karşısındaki utanç haline gelmez mı, yanı hiç kimsenin bulunmadığı yerde birini öngördüğüne göre yanlış utanç haline gelmez mi?
Eğer araştırmamızı ilerletmek ve başkası-içın-varlıgımtzın yapısını daha saklıkla göstermek gibi bir yaran olmasaydı, bu güçlük bizi uzun boylu ugraştıra-mazdı ve ona değinmezdik bile. Nitekim bu güçlük iki farklı bilgi düzenim ve kıyaslanamaz iki varlık türünü birbirine karıştırmaktan kaynaklanır Dünya-ıçindekı-nesnenin yalnızca muhtemel olabileceğini her zaman biliyorduk Bu onun bizatihi nesne olma vasfından ileri gelir. Yoldan geçenin bir in.san olması muhtemeldir; ve eğer gözlerini bana çevirirse, bakılmış-varlığı hemen ve kesinlikle duyumsamakla birlikte, bu kesinliği nesne-başkası deneyimimin içine akia-ramam. Gerçekten de bu kesinlik bana ancak dünyaya aşkın mevcudiyet ve benim nesne-varlığımın gerçek koşulu olarak özne-başkasını keşfettirir, bu halde kr türlü şıkta, özne-başkası hakkındaki kesin kanaatimi bu kesin kanaatin vesilesi olan nesne-başkası üzerine aktarmak ve karşılık olarak da, öznc-başkasının görünmesindeki besbelliligi nesne-başkasının oluşma ihtimalinden kalkarak plışlamak imkânsızdır. Dahası, bakış, daha önce gösterdiğimiz gibi, bakışı ortaya çıbnan nesnenin tahrip olduğu fonda belirir. Eğer sıçrayarak bana doğru ilerleyen şu şişko ve çirkin yaya aniden bana bakarsa, bu bakış onun çirkinliğinden ve şişmanlığından ve sıçramalarından oluşur; kendimi bakılmış olarak his-sûrece o, ben ve benim-kendim arasındaki sak dolayımcı özgürlüktür a bakılan-varlık bakışı ortaya koyan nesneye bağımlı olamaz. Ve dü şünûmselyönden kavranabilen “Erlebnis” olarak utancım kendi-kendısine oldu
de) hataya konu olabildiği iı.uı kendi varoluşumdan şüphe etmek gibi halde, olanca şahlığıyla onaya çıkarılmış olan bahılan-varhh eğerbajij/^-
denine, cogKonun salı gerçekleşmesi içinde bilincimin bilinç olması^'l'' bendi bedenime bağlı olduğundan fazla bağlı değilse, benim deneyimimin^ nı içindeki bazı nesnelerin görünmesini, özellikle de başkasının göz] nim yönümde kesişmesini, salt bir uyarım olarak, bakılan-varlıgımı tirmenin salt vesilesi olarak ele almak gerekir, tıpkı, Platon’da, duyul^j nın çelişkilerinin bir felseli dönüştürme gerçekleştirme vesilesi olmalan^ saçası, kesin olan benim bakılan olduğumdur, yalnızca muhtemel olan ^ ya da bu dûnya-içi mevcudiyete bağlanmış olmasıdır. Bunda zaten bij cak bir şey de yoktur, çünkü, daha önce gördük, bize bakmakla olanlj,! zaman gözler değildir; özne olarak başkasıdır. Denecektir ki, bununla riye yanılmış olduğumu keşfedebileceğim kalıyor; anahtar deliğine rumdayım; birdenbire ayak sesleri duyuyorum. Bir utanç ürpertisi kaplıyor; birisi beni gördü. Ayağa kalkıyorum, bomboş koridorda gözle| laştınyomm; yanlış bir alarmmış. Rahat bir nefes alıyomm. Burada^ kendiliğinden yok eden bir deneyim gerçekleşmedi mi?
Daha yakından bakalım. Hala olarak açığa çıkan şey benim başkası^ ne-varlığım mıdır? Asla değil. Başkasının varoluşu şüphe konusu olınılı leşine uzaktır ki o yanlış alarmın sonucu, beni kalkıştığım işlen pekâlij rebilir. Tersine, gözümü anahtar deliğine uydurmaya devam edersemp attığını hissedecek ve en ufak gürültüyü, merdiven basamaklanndahetı cırtıyı kollayacağım. İlk alarmla birlikte kaybolmuş olması şöyle dııısa sı artık her yerdedir, benim allımdadır, benim üsıümdedir, komşuoi ve başkası-için-varlığımı derinlemesine bir şekilde hissetmeye devıa hattâ utancımın kaybolmaması bile mümkündür; şimdi yüzüm kui anahtar deliğine doğru eğilirim, başkası-için-varlığımı duyumsamş rûm; imkânlarım durmadan “ölmek”te, mesafeler, birisinin var’ûl merdivenden itibaren, bir insan mevcudiyetinin saklanmış “olabN İlk köşeden itibaren durmadan bana doğru açılmakladır. Dahası. enH lüde sıçnyorsam, her gıcırtı bana bir bakışı haber veriyorsa, bunun”
sen bakılaıvvnrl.k .lummmnl,. u|,n:„„<lu. O h.lde yalanaktan Körünmüş olan ,e yanlış alarm sırasında h Mdıın kn,(|,|ıp,,nden lahrip elmiş olan kısaıa nedir? Bu.neöznc-başkasıdn, ne dr omm hana mevcudiyetidir: bu, başkasının ol^usal-hğı Ifdctiiilıi, yanı haşkaMiıın /ıı■/ııın dıınyam içindeki bir ncsne-vaıiıjr,a olumsal baglanlısıciır, Nıiekim şııplırlı olan şey başkasının kcndi-kendisı dep,ildir, başkasının oiûdü-var/ı^/dır, yanı, Hn odada birisi var” sözcükleriyle dile irebileceğimiz tarihsel vc sonıııl olaydın
Bu açıklamalar daha ileriye y>ılmennze imkân verecektir. Gerçeklen de, başkasının dünya üzerindeki ınevı ııdıyeli, analitik yoldan, özne-başkasımn bana mevcut oluşundan kaynaklanaınaz, çünkü bu kökense! mevcudiyet aşkındır, yani dünyanın-ötesindc-olmaklıı başkasının odanın içinde mevcut olduğunu sanmıştım, ama yanıldım: oruıta dej:»ildı; “namevcut”tu. Öyleyse namevcut [absence] olma
Namevcut deyimini am|)irik ve gündelik kullanımı içinde ele aldığımızda, bu de)imı“orada-olmamak”ın her lürunü göstermek için kullanmayacağım açıktır. Ukolarak, eğer sigara pakciimi her zamanki yerinde bulamazsam onun namevcut olduğunu söylemem; bununla birlikte yine de onun “orada olması gerektiğini'bildirebilirim, Çünkü maddi bir nesnenin ya da bir aletin konumu, bu konum kimi dummda kesinlikle ona atfedilmiş bile olsa onun doğasından kaymak-lanmaz. Bu doğa ona sadece bir yer kazandırabilir; ama bir aletin yen benim aracılığımla gerçekleşir. Insan-gerçckligi, bir yeri nesnelere ulaştıran varlıktır \’e «kuzca insan-gerçekliği, kendi kendisinin imkânları olan olarak, kokcnscl olarak bir yer alabilir. Ama öle yandan, bu apartman dairesinde Aga Han’ın ya da Fas Sultanı’nın namevcut olduklarım da söyleyemem, ancak burada ikamet etmekte olan Pierre’in on beş dakikalığına namevcut olduğunu söylerim, Kısacası aamevcudıyet, mevcudiyetiyle kendi-kendisinin belirlediği yerlere ve mekânlara nispetle insan-gerçekliginin bir varlık kipi olarak tanımlanır. Namevcudiyeı bir yerle olan bağlar hiçliği değildir, tersine, Pierre’in orada namevcut olduğunu bildirerek onu belirli bir yere göre ben belirlerim. Nihayet, Picrre’in oradan geçmeyi âdet edinmiş olsa bile doğadaki bir yere nispetle namevcudıyetinden de söz edemem. Ama tersine, onun hiçbir zaman bulunmadığı herhangi bir yörede ya-pıhn bir piknikteki namevcudiyetinc esef edebilirim. Pierre’in namevcudiyeti, oıadaolmak için kendi-kendisine karar vermek zorunda olduğu bir yere göre ta-ı^lamr, ne var kı bu yerin kendisi, bu özel alanla ya da hattâ bu yer ile Pier-
replika saat yazdı..
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder